ZİYNETİ KOCABIYIK – Tamamen robotların çalıştığı restoranlar, marketler, sürücüsüz taksiler sınırlı sayıda da olsa hayatımıza girmişken, ameliyathanelerin robotlara teslim edileceği günler yakın mı? Elon Musk’ın üç yıllık öngörüsü soğuk duş etkisi yaptı. Bunu Türk cerrahlara ve halka sorduk. Bir kısmı robotların cerrahların yerini alamayacağını söylerken bir kısmı bunun gerçekleşebileceğini ancak üç yılın çok fantastik bir zaman dilimi olduğunu belirtti. Hastalar ise kendini cerrahın olmadığı bir ameliyathanede tamamen robota teslim etmeye henüz hazır değil.

Optimus ya da diğer adıyla Tesla Bot, Tesla, Inc. tarafından geliştirilen kavramsal genel amaçlı insansı robot.

CERRAHSIZ ROBOTİK AMELİYAT OLMAZ

Bugüne kadar 2.000’in üzerinde robotik ameliyat gerçekleştirerek dünyada en çok robotik cerrahi uygulayan sayılı cerrahlar arasına giren ürolojik cerrahi uzmanı Prof. Dr. Volkan Tuğcu, robotik cerrahinin birçok avantajı olmakla birlikte cerrahın devreden çıktığı bir sistemin yerleşmesinin mümkün olmadığını söyledi. Ameliyatın sadece bir cerrahiden ibaret olmadığına dikkat çeken Prof. Dr. Tuğcu, “Ameliyat teşhis süreci ile başlar. Teşhis bütün verilerin bir araya toplandığı, hastalığı ilgilendiren disiplinlere ait klinisyenlerin mesleki tecrübeleri ile birbirlerini uyardığı ve desteklediği bir süreçte konuyor. Yeri geliyor, radyoloji bizi uyarıyor. İşin içine duygu giriyor. Robotlar ameliyathanede cerrahiyi yapabilecek mükemmelliğe erişti ve hâlâ geliştiriliyor. Ancak operasyon sırasında cerrahın inisiyatif aldığı durumlar oluyor. Karar mekanizmalarının işlemesi gerekiyor. Cerrahi sadece bir kesi işlemi değildir. Bazen anne ve bebeğin hayatının riskli olduğu durumlarda birini seçmek zorunda kalabilirsiniz. Robot bu inisiyatifi alabilir mi? Bence hayır. Robotik cerrahide gelişim cerrahla birlikte olmalıdır” dedi.

ÜÇ YIL ÇOK ERKEN, 50 YIL SONRA BELKİ OLUR

Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ürolojik Cerrahi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yarkın Kâmil Yakupoğlu ise cerrahsız ameliyathanelerin gerçek olabileceğini düşünen cerrahlardan. Fakat üç yılın bunun için çok erken olduğunu ancak 40-50 yıl içinde bunun mümkün olabileceğini belirtiyor. İnsansız otomobillerin bile henüz tam olarak uygulamaya sokulamadığını hatırlatan Prof. Dr. Yakupoğlu, “Tesla, sürücüsüz taksi uygulamalarında sadece birkaç eyalette bunun iznini alabildi. Çünkü can güvenliği problemini henüz çözemediler. Cerrahi ise çok daha hassas bir konu. Teknoloji büyük bir hızla gelişiyor ama üç yıl içinde doktorsuz ameliyathaneler hizmete giremez. Belki hayvanlar üzerinde prototip denemelerine başlayabilirler” diye konuştu.

HATANIN SORUMLULUĞUNU KİM ALACAK?

Tıbbın sadece uygulamalardan ibaret olmadığını, aynı zamanda hukuki alt yapısının da düzenlenmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Yakupoğlu, “Ameliyatta cerrah da hata yapar, robot da yapacaktır. Şu anda Malpraktis Yasası var ve hasta bu yasa ile korunuyor. Hekimin herhangi bir konuda hatalı olduğu kanıtlanırsa ceza görüyor. Robotun hatalarının sorumluluğu kimde olacak? Bütün bunların da düzenlenmiş olması gerekir” dedi. Ancak tıp okumaya gerek yok cümlesinin çok iddialı olduğunu da sözlerine ekleyen Prof. Dr. Yakupoğlu, doktorun içinde olmadığı bir tıp sistemi oluşturmanın bir gerekliliği olmadığını da sözlerine ekledi.

CERRAHSIZ AMELİYATHANE TEHDİT DEĞİL, FIRSAT OLABİLİR

“Robotlar cerrahların yerini alacak mı?” tartışmasına Beyin Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Selçuk Peker de temkinli cevap veriyor.

Prof. Dr. Peker, Elon Musk’ın sözlerinin hafife alınmaması gerektiğini söyleyerek “Musk çok vizyoner biri. Söylediklerini ‘uyduruyor’ diye gülüp geçmemek gerekir ama 3 yıl gibi bir sürede robotların cerrahlardan daha iyi ameliyat yapması mümkün değil. 20–30 yıl içinde bazı standart ameliyatları robotların yapması mümkün olabilir” dedi. Öte yandan teknolojinin tamamen hekimlerin yerini almasının da gerçekçi olmadığını vurgulayan Prof. Dr. Peker, “Yapay zekâ ve robotlar doktorların alternatifi değil, ellerindeki en güçlü araçlarıdır. Bu teknolojiler özellikle hekim sayısının yetersiz olduğu ülkelerde sağlık hizmetine erişimi artırabilir” diye konuştu.

Cerrahın işini robota devrettiği ameliyathanelerin gerekli olup olmadığı yönündeki sorumuza da “Bugün robotları ve yapay zekâyı kullanıyoruz. Eskiden para çekmek için mutlaka bankaya giderdik, şimdi ATM’den çekiyoruz. Her işi mutlaka insanın yapması şart mı? Bence değil,” şeklinde cevap veren Prof. Dr. Peker, standart işlemlerde teknolojinin devreye girmesinin doğal bir dönüşüm olduğunu vurguladı.

Özellikle hekim sayısının çok yetersiz olduğu ülkeleri örnek gösteren Peker, “Afrika’da 50–70 milyon nüfuslu ülkelerde yalnızca 2 beyin cerrahı olan yerler var. Genel cerrah sayısı bile 20’yi geçmeyebiliyor. Bu insanlar kime yetecek? Eğer robotlar standart cerrahileri yapabilirse, belki de dünyada sağlık hizmetine ulaşamayan tek bir hasta bile kalmayacak” dedi.

HASTA NE DİYOR?

Robot ameliyatı oldum ama doktorsuz olmazdım

Mehmet Karaca (82): Ben robotik cerrahi ile kolon kanseri ameliyatı oldum. Hemen ayağa kalktım. Hastaneden bir haftada çıktım. Fazla ağrı çekmedim. Robot ameliyatımı yapan doktoruma güvendim. Ama doktorum olmasaydı, ameliyatı sadece robot yapsaydı bütün kolaylığına rağmen bunu kabul etmezdim. Robotun beni ameliyat etmesini istemezdim ve istemem de…

Ameliyathanede robotla baş başa olmak istemem

Aynur Kılıç Bezirgen (42): Uzun süredir kadın hastalıklarından şikâyetim var. Ameliyat olacağım. Doktorum açık ve robotik ameliyat seçeneklerimin olduğunu söyledi. Çok pahallı olmasa robotik cerrahi yaptırırım. Ama asla içinde ameliyatımı yönetecek bir cerrahın olmadığı, ameliyathanede robotla baş başa kaldığım bir ortamda ameliyat olmak istemem. Bir canım var onu da robota emanet edemem.