Gamma Knife

Gamma Knife

 

GAMMA KNIFE RADYOCERRAHİSİ

 

Radyocerrahi terimi tıbba İsveçli beyin cerrahı Lars Leksell tarafından kazandırılmıştır. Çok sayıda düşük enerjili (dolayısı ile geçtiği beyin dokusunda bir hasara yol açmayan) ışın demetlerinin kafatası içinde hastalıklı bölgeye yönlendirilmesi ve hastalıklı noktada odaklanıp, sadece bu noktada yüksek enerji sağlayarak dokuda değişiklik yaratılması anlamına gelmektedir.

 

Gamma Knife cihazı ilk kez 1968 yılında kullanıma girmiştir. İlk yıllarda dünyada çok az merkezde kullanılırken tedavide yararlarını ispat etmesi ile daha sonra yaygın kullanım alanı bulmuştur. Günümüzde tüm dünyada 300’ün üzerinde merkezde kullanılmaktadır. 2009 yılı rakamlarına göre çeşitli beyin hastalıkları olan 500.000 den fazla sayıda hasta Gamma Knife cihazı ile tedavi edilmişlerdir. Her ne kadar X-knife, Cyberknife gibi LİNAC sistemleri de beyin patolojilerinin ışınlanmasında kullanılıyorlarsa da, Gamma Knife’ın hassasiyetine ulaşabilmiş bir cihaz henüz yoktur. Ayrıca bu büyüklükte bir hasta sayısı başka cihazlarda yoktur.

 

Gamma Knife cerrahisinde temel, stereotaktik çerçeve ile sabit hale getirilen kafatasındaki hastalıklı alanın bilgisayarlarla belirlenmesi ve bu alanın 201 adet Kobalt kaynağından çıkan gamma ışınları ile ışınlanmasıdır. Her bir kaynaktan çıkan gücü düşük ışınlar normal beyne zarar vermemekte, 201 adet ışının odaklanmış olduğu noktada ise yüksek miktarda radyasyon etkisi görülmektedir.

 

Gamma Knife AVM, beyin tümörleri, fonksiyonel hastalıklarda kullanılabilmektedir. Hastalara kansız ve bıçaksız tedavi imkanı sunmaktadır. Yoğun bakım gereksinimini ortadan kaldıran, sadece bir kaç saat süren bir tedavi şeklidir. Tedavi sonrası ertesi gün hastaların çoğu normal günlük yaşantısına dönebilmektedir.

İnsanlar günümüzde hastalıklarından görece basit yöntemlerle kurtulmak istemektedirler. Bunu sağlamak için yoğun tıbbi araştırmalar yapılmaktadır. Gamma Knife radyocerrahisi invaziv olmayan bir yöntem olması nedeni ile bu ihtiyacı karşılamaktadır.

 

 

Gamma Knife nasıl etki ediyor?

 

Stereotaktik radyocerrahi dokuda diğer radyoterapi yötemleri gibi etki etmektedir. Gamma Knife ile tümör veya hastalıklı doku çıkartılmamakta, bunun yerine hücrelerin DNA’sında hasar oluşturulmaktadır. Bu nedenle tümör hücreleri normal özelliklerini kaybetmekte, bölünme ve beslenme fonksiyonları bozulduğu için ölmektedirler. Tümördeki küçülmenin hızı yaklaşık olarak büyüme hızına eşittir. AVM ismi verilen damar yumaklarının tedavisi ile Gamma Knife damarların duvarlarının kalınlaşmasına ve giderek tıkanmasına yolaçmaktadır. Tümörde küçülme veya AVM yumağının kapanması zaman içinde gelişmektedir.  İyi huylu tümörlerde ve AVM’lerde bu süre 18 ay ila 2 yıl arasındadır. Kötü huylu tümörlerde ve metastazlar ise hızlı büyüdüğünden Gamma Knife’a cevap birkaç ay içinde ortaya çıkabilmektedir

 

GAMMA KNIFE TEDAVİSİNİN AŞAMALARI

 

Stereotaktik çerçevenin takılması:

Tedavinin en başında Leksell stereotaktik çerçevenin hastanın başına takılması gerekir. Bu işlem lokal anestezi altında yapılır. 10 yaşından küçük hastalarda işlem sedasyon altında yapılmaktadır.

 

slide1.jpg

 

 

 

Nöroradyolojik görüntüleme:

Çerçeve takıldıktan sonra hastanın patolojisine uygun görüntüleme yöntemi uygulanır. Günümüzde hastaların tümüne MR yapılmaktadır. AVM olgularında stereotaktik çerçeve ile anjiografi yapılır. Bazen kafa kaidesi tümörlerinde veya MR’a girmesi mümkün olmayan hastalarda bilgisayarlı tomografi de tedavi planlamasında kullanılmaktadır.

 

 

 

Tedavi planlaması:

Özel bilgisayar programları sayesinde tedavi edilecek hedef doku keskin bir hassaslıkta sınırlanarak uygulanacak olan radyasyon dozu tespit edilir. Hassas yapılara komşu tümörlerde “plugging” uygulaması ile ışınların bazı yönlerden tümöre ulaşması engellenebilmektedir. Planlama için kullanılan bilgisayar programlarının gelişmesi bu konuda önemli yararlar sağlamaktadır. Bu işlemler sırasında hasta yatağında sohbet ederek, TV seyrederek vakit geçirebilmektedir.

Işının uygulanması:

Bilgisayarda tedavi planı yapıldıktan sonra ayrı bir kısım olan tedavi ünitesinde tedavi uygulanır. Bunun süresi 30 dk ile 3-4 saat arasında değişir. Belirleyici olan lezyonun hacmi ve uygulanacak olan radyasyon dozunun miktarıdır.

 

 

Gamma Knife radyocerrahisinin kullanım yerleri

 

Gamma Knife 1968’den bu yana tüm dünyada değişik endikasyonlarla giderek artan sayıda hastada kullanılmaktadır.Gamma Knife stereotaktik radyocerrahide “altın standart” dır. 2012 yılına kadar tüm dünyada 500.000 den fazla hasta tedavi edilmiştir.Acibadem Sağlık Grubu Kozyatağı Hastanesinde aşağıdaki endikasyonlarla Gamma Knife kullanılmaktadır.

 

Damarsal bozuklukları olan hastalar:

Arteriovenöz malformasyon (AVM-Doğuştan beyinde damar yumağı)

Kavernomlar

 

İyi huylu tümörü olan hastalar:

Vestibular schwannoma (İşitme-denge siniri tümörü)

Hemangioblastom

Meningiom

Kordoma

Hipofiz tümörü

Trigeminal schwannoma

Pineal bölge tümörleri

Kraniofaringiom

 

Kötü huylu tümörü olan hastalar:

Metastaz

Oküler melanom

Astrositom

Nazofarinks karsinomu

Glioblastom

Hemanjioperisitom

 

Hareket hastalığı olan hastalar:

Parkinson hastalığı

Esansiyel tremor (Titreme)

Multipl skleroz tremoru

 

Fonksiyonel hastalığı olan hastalar:

Trigeminal nevralji

Epilepsi(Sara hastalığı)

Kronik ağrı

 

Ayrıca, beyinde ulaşılması güç ve derin bölgelerinde yerleşmiş tümörler, yaş, tıbbi durum, genel sağlık durumu gibi nedenlerle cerrahi girişimi tolere edemeyecek durumda olan hastalar ve açık cerrahiyi reddeden hastalarda da bazı durumlarda gamma knife radyocerrahisi kullanılabilmektedir.

Gamma Knife tedavisinin avantajları

 

Birçok beyin tümöründe açık cerrahiye gereksinimi ortadan kaldırabilmesi

İşlem sonrası yan etkilerin az olması

Genel anesteziye gerek olmaması

Tedavinin yapıldığı gün hastanın evine dönebilmesi

Nekahat döneminin olmaması

Saçlı deri ve kafada yara olmaması

Saçların kesilmemesi ve dökülmemesi

Çok az rahatsızlık ile büyük oranda yarar elde edilmesi

Kısa zamanda işbaşı yapabilmesi

Bazı cerrahi girişimlere göre daha ucuz olması

Sık sorulan sorular

Gamma Knife nedir?

Gamma Knife (Gamma Bıçağı) gerçekte bir bıçak değildir. Bıçak yerine sofistike teknolojinin kullanıldığı ve çok hassas olarak tek seansta gamma ışınlarının kafatası için hedef alana yönlendirildiği bir tedavi yöntemidir. Cerrahi işlemde kullanılan neşter gibi, gamma ışınları da hastalıklı alanı güvenli ve etkili bir şekilde yok etmektedir. Ancak burada cerrahiye bağlı ortaya çıkan kanama, enfeksiyon ve yoğun bakımda kalma gibi problemler olmamaktadır. Gamma Knife radyocerrahisinde ileri görüntüleme ve planlama teknikleri sayesinde çok ince gamma ışını huzmeleri kafatası içindeki küçük alanlara yönlendirilebilmektedir. 201 adet gamma ışını kaynağından çıkan ışın demetleri hastalıklı bölgede odaklanmakta ve bu şekilde çevredeki normal beyin dokusu ihmal edilebilir derecede radyasyon alırken, hastalıklı doku yüksek doz radyasyonla etkilenebilmektedir. Tüm bu işlemler birkaç saat içinde tamamlanmakta ve hasta işlem günü evine dönebilmektedir.

Yaşlı ve sistemik problemleri olan hastalar için de uygulanabilir mi?

Gamma Knife radyocerrahisi bu şekilde problemleri olan veya yaşı nedeniyle cerrahiye bağlı yan etkilerin yüksek olabileceği hastalarda bilhassa önerilen bir tedavi yöntemidir. Genel anestezi almasında sakınca olan hastalarda Gamma Knife tedavisi çok büyük avantaj sağlamaktadır.

Gamma Knife tedavisi sırasında ne hissedeceğim?

Başınıza stereotaktik çerçevenin takılması sırasında bir miktar hafif ağrı hissedebilirsiniz. Bu rahatsızlığı en aza indirmek için lokal anestezikler kullanılmaktadır. Çerçeve takılmasına bağlı ortaya çıkan baskı hissi birkaç dakika içinde geçmektedir. Tedavi sırasında hasta ağrı hissetmemektedir. Radyasyonu görmesi veya hissetmesi de söz konusu değildir.

Tedavi sırasında hasta uyanık mıdır?

Evet uyanıktır. Ancak heyecanlanan hastalarda yatıştırıcı ilaç kullanılabilir. Tedavi sırasında doktorunuz sizinle hoparlör ve mikrofon yardımı ile konuşabilmektedir.

Saçlar traş edilir mi?

Hayır, bu işlem için saçların traş edilmesine gerek yoktur.

Gamma Knife tedavisi güvenli midir?

Gamma knife hastalıklı dokunun çok hassas olarak gamma ışınları ile etkilenmesini sağlayan invasiv olmayan bir beyin cerrahisi yöntemidir. Açık cerrahi girişimlerde ortaya çıkabilecek olan kanama, enfeksiyon gibi komplikasyonlar görülmemektedir. Hastanede yatışı gerektirmediği için buna bağlı ortaya çıkabilecek olan problemler görülmemektedir. Kullanılan radyasyon enerjisine bağlı normal dokuda reaksiyon gelişme olasılığı %1-2 kadardır. Bunların çoğu da geçicidir.

Tedavi ne kadar zamanda etki eder?

Gamma Knife radyocerrahisinin etkisi birkaç ay ile birkaç yıl arasında değişen sürelerde ortaya çıkmaktadır. Bu her hastalıkta farklıdır. Hastaların izleminde doktorun önermiş olduğu sıklıkta MR, Anjiografi gibi tetkiklerle inceleme yapmak gerekmektedir. Gamma Knife radyocerrahisinde amaç tümör büyüme kontrolüdür ki bu da tümör boyutlarının artmaması veya tümörün küçülmesidir.

Normal günlük yaşantıma ne zaman dönebilirim?

Hemen tedaviden sonra dönebilirsiniz. Eğer varsa tedavi öncesi uyduğunuz kısıtlamalar aynen geçerlidir. Gamma Knife tedavisi nedeniyle özel bir kısıtlamaya gerek yoktur.

 

 

Vestibuler schwannoma (İşitme-denge siniri tümörü)

 

Vestibular schwannom ismi verilen tümör, işitme-denge sinirinden kaynaklanır. Kulak çınlaması, ilerleyici işitme kaybı ve dengesizlik gibi belirtiler verir.

Tedavisinde cerrahi girişim uygulanabilir. Ancak cerrahi sonrası işitme kaybında artma, yüz felci gibi sorunlar ortaya çıkabilir. Gamma Knife tedavisinde ise bu sorunların görülme olasılığı cerrahiye göre çok daha düşüktür.

Gamma Knife tedavisi ile tümörün büyümesini durdurma ve uzun dönemde küçültme olasılığı %98’dir.

Vestibuler schwannom gamma knife sonrası takip

 

 

 

Hipofiz adenomu

 

Hipofiz adenomları, vücudun hormonal merkezi olan hipofiz bezinin en sık görülen tümörleridir. Bu tümörler hormonal denge bozuklukları veya görme kayıpları ile kendilerini gösterebilmektedirler.

Tedavilerinde ilaçlar, cerrahi yöntemler ve Gamma Knife kullanılabilmektedir.

Tek başına, ilaç tedavisine ek olarak ya da cerrahi tedaviye ek olarak Gamma Knife radyocerrahisi uygulanabilmektedir.

Gamma Knife radyocerrahisi ile hipofiz tümörlerinde büyüme kontrolü sağlama oranı %90 civarındadır.

 

 

Beyin metastazları

 

Beyin metastazı, vücudun başka bir yerinde ortaya çıkan kanser hastalığının damarlar yolu ile beyne sıçraması durumudur. Günümüzde kanser hastalarının sayısı giderek artmakta, buna bağlı olarak da beyin metastazı gelişen hasta sayısında artış görülmektedir. Kanser hastalarının yaklaşık %20-40’ında beyine metastaz olmaktadır.

Bunların tedavisinde cerrahi, radyoterapi ve radyocerrahi kullanılmaktadır. Kanser hastalarının çoğunda genel sistemik durum bozulmuş olduğundan cerrahi tedavi sorunlar yaratabilmektedir. Bu nedenle metastaz tedavisinde tek seanstan oluşan tedaviyi sağlayan Gamma Knife çok avantajlıdır.

Gamma Knife ile bu tümörlerin büyümesini durdurmak ve küçültmek %90 oranında başarılabilmektedir. Son yıllarda Gamma Knife merkezlerinin çoğunda en büyük hasta grubunu metastazlı hastalar oluşturmaktadır.

 

Hareket bozuklukları

 

Parkinson hastalığı, multiple skleroz ve travmalara bağlı ya da esansiyel (nedeni bilinmeyen, yaşlılarda görülen) titreme (tremor) hastanın yaşam kalitesini etkileyen bir sağlık sorunudur. Bunların tedavisinde ilaçlara ek olarak Gamma Knife talamotomi uygulanabilir.

Ayrıca kısıtlı bir hasta grubunda (Örn.  Distoni) pallidotomi de uygulanabilir.

 

Arteriovenöz malformasyon (Doğuştan damar yumağı)

 

Arteriovenöz malformasyonlar (AVM) beyinde doğuştan olan anormal damar yumaklarıdır. AVM’ler kendilerini beyin kanaması veya sara nöbetleri yaparak gösterebilirler. Gelişebilecek bir beyin kanaması çok ciddi sağlık sorunlarına neden olacaktır. Ayrıca nöbetler hastanın yaşam kalitesini düşürmektedir.

AVM’lerin tedavisinde cerrahi olarak çıkarılmaları, embolizasyon adı verilen yöntemle tıkanmaları ve radyocerrahi ile yokedilmeleri uygulanabilir. Bazen bu yöntemler birbirlerine ek olarak da kullanılmaktadır.

AVM’lerin Gamma Knife ile 2 yıl içinde kapanmaları oranı %92’ye kadar çıkmaktadır.

 

 

Meningiom

 

Meningiomlar, beyni saran zarlardan kaynaklanan yavaş büyüyen ve çoğu iyi huylu olan tümörlerdir. Kitleleri ile belirti ve bulgu verirler.

Tedavilerinde cerrahi girişim ilk seçenektir. Ancak bazı meningiomların tamamen çıkarılmaları mümkün olmayabilir. Bazen de yapılacak bir cerrahi girişimin riskleri yüksek olabilir. Bu durumda Gamma Knife radyocerrahisi kullanışlı bir seçenek olmaktadır. Ayrıca cerrahi sonrası kalıntı olan hastalarda da kullanılabilmektedir.

Gamma Knife ile meningiomlarda tümör büyümesinin durdurulması ve zaman içinde küçültülmesi %95 oranında sağlanabilmektedir.

 

Trigeminal nevralji

 

Trigeminal nevralji yüzde genellikle tek taraflı olarak elektrik çarpması şeklinde ağrı hissedilmesidir. Daha çok burun ve ağız kenarında, çenede ağrı hissedilir. Muayene genellikle normaldir. Hastanın anlattıkları tanı konulmasını sağlar.

Tedavisinde ilaçlar ilk seçenektir. Eğer bundan yarar görülmediyse çeşitli cerrahi girişimler uygulanabilir.

Cerrahi girişim seçenekleri arasında en az invaziv olanı Gamma Knife tedavisidir. Ağrıyı giderme oranı diğer perkutan yöntemlerle aynıdır. Özellikle yaşlı hastalarda iyi bir seçenektir.

 

 

Epilepsi (Sara hastalığı)

Epilepsi, toplumda yaklaşık %1 oranında görülen sara nöbetleri ile kendini gösteren bir hastalıktır.

Çoğu hastalar ilaç tedavisinden yarar görürler. Ancak bir grup hastada cerrahi girişimlere gereksinim olur.

Bu hastalar arasında belli bir grupta Gamma Knife radyocerrahisi çözüm getirebilmektedir.

 

 

Tedavi olacağınız Gamma Knife merkezini nasıl seçmelisiniz?

1. Deneyimli bir ekip seçiniz.
Tedavi etmiş olduğu hasta sayısı yüksek olan bir ekibi seçiniz. Farklı birçok hastalık için çok sayıda hastaya Gamma Knife uygulamış bir ekip sizin gereksinimlerinizi bilecek ve gerekli tedavi protokolünü güvenilir bir şekilde uygulayacaktır.

Acıbadem Gamma Knife ekibi tedavi etmiş olduğu 6000’e yakın hasta ile sadece ülkemizde değil tüm dünyada önemli bir deneyime sahiptir.

2. Gamma Knife konusunda araştırma yapan ve bilimsel yayınları olan ekibi seçiniz.
Araştırma yapan ve yayınları olan ekip bu konudaki gelişmeleri çok yakından izlemektedir. Son gelişmelere hakim bir grupta tedavi olmak hastalar için avantajlıdır.

Acıbadem Gamma Knife ekibi bu konuda yayınlamış olduğu çok sayıda yurtiçi ve yurtdışı bilimsel makale ve kongre sunumları ile bilimsel gelişmeleri yakından izlemektedir.

3. En son teknoloji ve ekipmanın olduğu merkezi seçiniz.

Mükemmel Gamma Knife merkezi en yeni bilgisayar programlarını ve ekipmanı kullanır. Önde gelen Gamma Knife merkezlerinde yüksek manyetik alanlı MR cihazı ve dijital anjiografi kullanılmaktadır. Tüm bunlar hastaların yüksek etkinlikte ve güvenirlikte tedavisini sağlamaktadır.

Acıbadem Gamma Knife ünitesinde en son model olan “perfexion” bulunmaktadır. Yine bunun gibi ülkemizde tek olarak tedavi planlamasında 3T MR kullanılmaktadır. 3T MR kullanımı dünyada da yeni yeni gelişmektedir.

 

 

Gamma Knife diğer radyocerrahi yöntemlerinden daha üstündür, çünkü;

 

Daha hassastır

Sahip olduğu teknolojik özelliklerle 0.3 mm hassasiyete sahiptir

Daha etkilidir

Etkinliğini yayınlanmış binlerce bilimsel makale ile ispatlamıştır

Hastaya zarar vermemek ve en iyi sonucu almak özelliği bilimsel çalışmalarla desteklenmektedir.

Günümüze kadar 2500’ü aşkın sayıda tıbbi bilimsel makale yayınlanmıştır

Çok daha fazla sayıda merkezde kullanımdadır

Halen tüm dünyada 300’ü aşkın  merkezde kullanımdadır

Gamma Knife’ı terkedip başka yöntemleri kullanan merkez yoktur

Tam aksine Linac sistemlerini Gamma Knife ile değiştirme eğilimi vardır

1968 den bu yana kendisini ispatlamıştır

En uzun süredir yaygın kullanımda olan radyocerrahi tekniğidir

Diğer yöntemler kendilerini Gamma Knife ile karşılaştırarak etkilerini bildirmektedirler

Gamma Knife radyocerrahinin altın standartıdır

 

Baskı Formatı
İlginizi Çekecek Diğer Yazılar